Saç Boyama Rehberi: Boya Türleri, Alerji Testi ve Renk Seçimi

Saç boyası saçta nasıl tutunur?

Saç boyası, saç telinin dış katmanı olan kütikülün üzerinde kalarak ya da kütikülü aşıp iç katman olan kortekse yerleşerek renk verir. Renk molekülleri ne kadar derine ulaşırsa boya o kadar kalıcı olur.

Doğal saç rengini korteksteki iki pigment belirler: koyu tonları veren eumelanin ve kızıl-sarı tonları veren feomelanin. Kuaförler rengi 1 (siyah) ile 10 (en açık sarı) arasında numaralanan seviyelerle tanımlar. Saç açıldıkça koyu pigment azalır ve alttaki sıcak pigment görünür; koyu saçın açılırken kızıl ve turuncudan geçip sarıya ulaşması bu yüzdendir.

Saç boyası türleri nelerdir?

Saç boyaları kalıcılıklarına göre geçici, yarı kalıcı, kalıcı ve bitkisel olarak dört gruba ayrılır; düşük oksidanla çalışan tonlama boyaları ise yarı kalıcı ile kalıcı arasında yer alır.

Kalıcı ve yarı kalıcı boya arasındaki fark nedir?

Temel fark oksidan kullanımıdır. Kalıcı boya oksidanla karıştırılır ve renk saçın iç katmanında oluşup orada hapsolur; yarı kalıcı boya ise hazır renk molekülleri içerir, oksidan gerektirmez ve her yıkamada biraz solar.

Bu yüzden kalıcı boya beyazları tam kapatır ve saçı bir miktar açabilir; yarı kalıcı boya ise saçı açmaz ve beyazları kısmen gizler. Yarı kalıcı boya rengi denemek ya da solmuş tonu tazelemek, kalıcı boya ise beyaz kapatma ve belirgin renk değişikliği için tercih edilir. NHS'e göre birçok yarı kalıcı boya da PPD içerir; yani alerji testi bu boyalar için de gereklidir.

Amonyaksız boya daha zararsız mı?

Amonyaksız boyalar genellikle amonyak yerine monoetanolamin (MEA) gibi başka bir alkali madde kullanır; keskin koku azalır ama boya yine oksidasyonla çalışır. Bu ifade, boyanın saçı yıpratmadığı ya da PPD gibi alerjenleri içermediği anlamına gelmez.

Kına ve bitkisel boyalar ne kadar güvenli?

Saf kına, Lawsonia inermis bitkisinin yapraklarından elde edilir ve saça yalnızca turuncu-kızıl tonlar verir. Siyah veya kahve tonlarında satılan bazı kına ürünlerine ise PPD ya da metal tuzları eklenebilir. NHS, siyah kına dövmelerindeki macunun yüksek oranda PPD içerdiğini ve sonraki boyamalarda alerji riskini artırabildiğini belirtir.

Kına kullandıysanız kuaförünüze mutlaka söyleyin: metal tuzu içeren karışık kınalar oksidanla tepkimeye girerek öngörülemeyen renk ve yıpranmaya yol açabilir. Bu yüzden kınalı saça boya veya açıcı uygulanmadan önce tutam testi yapılmalıdır.

Saç boyası alerjisi nedir, belirtileri nelerdir?

Saç boyası alerjisi, çoğunlukla kalıcı boyalarda bulunan parafenilendiamin (PPD) maddesine karşı gelişen alerjik bir deri reaksiyonudur. DermNet'e göre ilk temas belirti vermeyebilir; duyarlılık geliştikten sonraki temaslarda reaksiyon birkaç saat ile birkaç gün içinde ortaya çıkar ve giderek şiddetlenebilir. Bu nedenle yıllardır kullandığınız bir boya da günün birinde reaksiyon yapabilir. Yine DermNet'e göre koyu tonlardaki boyalar, açık tonlara göre daha fazla PPD içerir.

NHS'in sıraladığı hafif belirtiler batma ve yanma hissi, kaşıntılı döküntü, kuruluk, gerginlik, hassasiyet ve kabarcıklardır; belirtilerin ortaya çıkması 72 saati bulabilir. DermNet'e göre reaksiyon göz kapakları ve kulak kenarında hafif kaşıntıyla sınırlı kalabileceği gibi saç derisi, yüz ve boyunda belirgin kızarıklık, kabarcık ve şişliğe de ilerleyebilir.

Boyama sırasında yanma veya kaşıntı başlarsa NHS'in önerisiyle saçınızı ve saç derinizi hemen hafif bir şampuanla iyice yıkayın. Belirtiler geçmez veya artarsa hekime başvurun; kesin tanı, dermatoloğun yaptığı tıbbi yama testiyle konur. DermNet'e göre PPD alerjisi olanlar azo boyalar, benzokain gibi bazı lokal anestezikler ve sülfonamid grubu ilaçlar gibi benzer yapıdaki maddelere de tepki verebilir; alerjinizi hekiminize ve eczacınıza bildirin.

Saç boyası yama testi nasıl yapılır?

Yama testi, boyanın küçük bir miktarını deriye sürüp iki gün bekleyerek alerjik reaksiyon olup olmadığını görmektir. FDA bu testin her boyamadan önce tekrarlanmasını önerir; daha önce aynı boyayı kullanmış olmanız testi gereksiz kılmaz.

1. Doğru ürünü kullanın: Test, saçınıza uygulanacak ürünün kendisiyle ve üreticinin talimatına göre yapılır.
2. Küçük bir alana sürün: FDA, boyadan çok az bir miktarın dirseğin iç kısmına veya kulak arkasına sürülmesini önerir.
3. İki gün bekleyin: Bölgeyi yıkamayın, üzerine krem sürmeyin. NHS de testin boyamadan en az 48 saat önce yapılmasını önerir.
4. Bölgeyi kontrol edin: Kızarıklık, kaşıntı, yanma, şişlik veya kabarcık varsa boyayı kullanmayın.
5. Tutam testi yapın: Alerji testinden ayrı olarak, rengin nasıl duracağını görmek için boyayı ense altındaki gizli bir tutamda deneyin.

Testin temiz çıkması riski azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz. Belirtiler 72 saate kadar gecikebildiği için boyamadan sonraki günlerde de saç derinizi gözlemleyin.

Saç boyası kaç günde bir yapılır?

Dip boyası çoğu kişide dört ila sekiz haftada bir yapılır; kesin aralığı saçınızın uzama hızı, beyaz oranı ve doğal renginizle boya arasındaki kontrast belirler. Saç çoğu kişide ayda yaklaşık bir santimetre uzadığından, beyaz oranı yüksek olanlarda ya da açık doğal rengini koyuya boyatanlarda dipler daha çabuk belli olur.

• Dip boyası: Çoğunlukla 4–8 haftada bir; yalnızca yeni çıkan kısım boyanır.
• Boylar: Yalnızca renk soldukça, genellikle birkaç ayda bir tazelenir.
• Tonlama ve yarı kalıcı boya: Yıkama sıklığına ve güneşe bağlı olarak genellikle 4–8 haftada bir.
• Koyudan açığa geçiş: Açıcı gerektirir; tek seansta zorlanmamalı, gerekirse seanslara bölünmelidir.

En sık hata, her dip boyasında boyayı saçın tamamına sürmektir. Kalıcı boya uçlarda üst üste birikerek rengi koyulaştırır ve saçı gereksiz yere yıpratır; boylar yalnızca solmuşsa ve işlem süresinin son dakikalarında tazelenmelidir.

Renk seçimi nasıl yapılır?

Size en uygun saç rengini ten alt tonunuz, doğal renginiz, göz ve kaş renginiz ile bakım için ayırabileceğiniz zaman birlikte belirler. Doğal renginizden iki-üç tondan fazla uzaklaşmamak hem yüzünüzle uyumu hem de saç sağlığını korumanın en kolay yoludur.

Ten alt tonu, cildin yüzey renginden bağımsız olarak altta görünen sıcak, soğuk veya nötr tondur. Şu ipuçları fikir verebilir:

• Bilek iç kısmındaki damarlar yeşilimsi görünüyorsa sıcak, mavi-mor görünüyorsa soğuk, arada kalıyorsa nötr alt tonunuz olabilir.
• Altın takılar teninizi canlandırıyorsa sıcak, gümüş takılar daha çok yakışıyorsa soğuk alt ton olasılığı yüksektir.

Saç ile kaş arasındaki çok belirgin fark yüzü sert gösterebilir; kaş rengini değiştirmek için saç boyası değil, kaş hennası ve kaş boyama gibi bu bölgeye özel yöntemler kullanılmalıdır. İzmir'de sık denize giriyorsanız kızıl ve bakır tonların genellikle daha hızlı solduğunu da hesaba katın.

Saç boyası öncesi ve sonrası bakım nasıl olmalı?

Boyadan önce saç derisini tahriş etmemek, boyadan sonra ise rengin yerleşmesine zaman tanımak sonucun ömrünü belirgin biçimde uzatır.

Boyadan önce dikkat etmeniz gerekenler:

• Boyadan önceki bir iki gün saç derinizi sert fırçalamayın ve kaşımayın; saç derisinde yara veya kabuk varsa işlemi erteleyin.
• Kına, kutu boyası, keratin ve perma gibi son işlemlerinizi, kullandığınız ilaçları ve alerjilerinizi kuaförünüze söyleyin.
• Boyayla aynı seansta perma veya keratin gibi başka bir kimyasal işlem planlamayın.

Boyadan sonra rengi korumak için:

1. Birçok renk uzmanı, rengin yerleşmesi için ilk yıkamayı 48 saat kadar ertelemeyi önerir.
2. Sülfatsız veya boyalı saçlar için geliştirilmiş nazik bir şampuan kullanın; saçınızı ılık ya da serin suyla yıkayın.
3. Her yıkamadan sonra saç kremi, haftada bir nem maskesi uygulayın.
4. Isıyla şekillendirmeden önce ısı koruyucu kullanın, düzleştiriciyi aynı tutamda defalarca gezdirmeyin.
5. Güneşte şapka takın; denizden ve havuzdan sonra saçınızı tatlı suyla durulayın.

Boyalı saçın uzun vadeli bakımı ve yıpranmayı azaltma yolları için yıpranmış saç bakımı yazımıza bakabilirsiniz.

Hamilelikte saç boyası yapılır mı?

NHS'e göre araştırmaların çoğu gebelikte saç boyamanın güvenli olduğunu gösteriyor; boyalar kimyasal madde içerse de saç derisi boyayı çok az emer. Yine de bazı anne adayları, kimyasalların bebeğe zarar verme riskinin daha düşük olduğu ilk 12 haftadan sonrasını beklemeyi tercih eder.

NHS'in gebelikte saç boyatacaklar için önerileri şunlardır:

• Daha önce kullandığınız bir boya olsa bile önce tutam testi yapın; gebelikte saç boyaya farklı tepki verebilir.
• Eldiven kullanın, boyayı önerilen en kısa süre kadar bekletin ve ardından saç derinizi bol suyla durulayın.
• İşlemi iyi havalandırılan bir ortamda yaptırın.
• Boyanın yalnızca tutamlara uygulandığı röfle gibi teknikler, saç derisiyle teması azalttığı için riski daha da düşürür.
• Kına gibi saf bitkisel, yarı kalıcı boyalar daha temkinli bir seçenektir.

Gebe olduğunuzu kuaförünüze söyleyin; kararsız kaldığınızda ya da emzirme dönemindeyseniz hekiminize danışın. Formaldehit içerebilen düzleştirme işlemleri ise ayrı bir konudur; bunları keratin bakım ve Brezilya fönü rehberimizde ele aldık.

Saç boyatırken en sık yapılan hatalar nelerdir?

En sık hatalar, alerji testini atlamak ve saçın geçmişini hesaba katmadan hızlı sonuç beklemektir:

• Yama testini, aynı boyayı daha önce kullandığı için atlamak
• Evde kutu boyası veya kına kullandığını kuaföre söylememek
• Siyahtan sarıya tek seansta geçmeyi beklemek
• Farklı boya ürünlerini karıştırmak ya da boyayı önerilen süreden uzun bekletmek; FDA ikisine karşı da uyarır
• Boyadan hemen sonra Çeşme veya Urla tatiline gidip güneş ve havuz korumasını ihmal etmek

Saçın tamamını boyamak yerine ışık ve derinlik kazandırmak istiyorsanız balyaj, ombre ve sombre farkını anlattığımız yazıya, tüm kuaför hizmetlerine genel bakış için İzmir kuaför ve saç bakımı rehberimize göz atabilirsiniz.