Güzellik Salonunda Hijyen: Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Rehberi

Güzellik salonunda hijyen neden bu kadar önemli?

Deriyi delen ya da kanatan bir alet yeterince işlenmediğinde, kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlar bir müşteriden diğerine taşınabilir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), hepatit B'nin iğne batması, dövme ve piercing yoluyla da bulaşabildiğini belirtiyor.

T.C. Sağlık Bakanlığı da sterilize edilmemiş araçlarla dövme uygulanmasını hepatit B'nin bulaş yolları arasında sayıyor; berber, kuaför, manikür ve pedikür çalışanlarını ise risk grupları arasında gösteriyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), steril olmayan dövme ekipmanı ve iğnelerinin HIV, hepatit ve deri enfeksiyonlarını bulaştırabileceği konusunda uyarıyor; pigmentin deriye iğneyle yerleştirildiği kalıcı makyaj da bu riskin kapsamındadır.

Kan yoluyla bulaşan hastalıkların yanında bakteri ve mantar kaynaklı deri enfeksiyonları da kötü temizlenmiş ayak küvetleri, törpüler ve havlular üzerinden taşınabilir.

Temizlik, dezenfeksiyon ve sterilizasyon arasındaki fark nedir?

Temizlik görünür kiri uzaklaştırır, dezenfeksiyon mikroorganizmaların çoğunu yok eder, sterilizasyon ise bakteri sporları dahil tüm mikroorganizmaları ortadan kaldırır. Bu adımlar birbirinin yerine geçmez; sırayla uygulanır ve temizlik yapılmadan sonraki adımlar güvenilir sonuç vermez.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), sağlık kurumlarında Spaulding sınıflandırmasını kullanır: Steril dokuya giren aletler steril olmalı, hasarlı deriye veya mukozaya temas edenler yüksek düzeyde dezenfeksiyondan geçmeli, yalnızca sağlam deriye temas edenler için ise düşük düzeyli dezenfeksiyon yeterlidir. Salonlar sağlık kurumu olmasa da bu mantık, aletleri doğru sınıflandırmak için iyi bir rehberdir.

Hangi alet sterilize edilmeli, hangisi tek kullanımlık olmalı?

Deriyi delen veya kanatabilen aletler ya tek kullanımlık steril ürün olmalı ya da her müşteriden sonra otoklavda sterilize edilmelidir. Gözenekli olduğu için dezenfekte edilemeyen malzemeler ise tek kullanımlıktır.

Otoklav nedir, doğru çalıştığı nasıl anlaşılır?

Otoklav, aletleri basınçlı buharla sterilize eden cihazdır ve yeniden kullanılan metal aletler için salonlardaki en güvenilir yöntemdir. CDC'ye göre paketlenmiş malzemeler için asgari süre, yerçekimiyle çalışan sterilizatörde 121°C'de 30 dakika, ön vakumlu sterilizatörde ise 132°C'de 4 dakikadır.

Doğru işleyen bir sterilizasyon sürecinin görünür işaretleri şunlardır:

• Aletler otoklava girmeden önce yıkanır, kurutulur ve sterilizasyon poşetine konur.
• Poşetteki kimyasal indikatör döngüden sonra renk değiştirir.
• Cihazın etkinliği, bakteri sporu içeren biyolojik indikatörlerle düzenli aralıklarla test edilir.
• Poşet kuru ve sağlam saklanır, sizin önünüzde açılır.

İşlem bazında hijyen nasıl olmalı?

Her işlemin kritik noktası farklıdır. Aşağıdaki tablo, en sık yapılan beş işlemde neyin tek kullanımlık, neyin steril ya da dezenfekte edilmesi gerektiğini ve dikkat etmeniz gereken ayrıntıyı özetler.

Pedikür küvetlerine ayrıca dikkat edin. CDC'nin yayımladığı Emerging Infectious Diseases dergisindeki bir çalışmada, Kaliforniya'da incelenen 30 girdaplı ayak küvetinin 29'unda mikobakteri üretildi ve küvetlerin çoğunda filtre kapağının arkasında gözle görülür kir birikmişti. Aynı çalışma, pedikürden önce bacaklarını tıraş eden müşterilerde enfeksiyon riskinin daha yüksek olduğunu aktarıyor. Diyabetiniz varsa ayak bakımını hekiminize danışarak planlayın; medikal pedikür bu durumda değerlendirilebilecek seçeneklerden biridir.

Ağdada en sık görülen hijyen hatası çift daldırmadır: Deriye değmiş spatula yeniden kaba daldırıldığında ağda bir sonraki müşteri için kirlenir. Ağda çeşitleri arasında seçim yaparken uygulayıcının her daldırmada yeni spatula kullandığını gözlemleyin.

Kalıcı makyajda iğnenin steril ambalajı önünüzde açılmalı, pigment tek kullanımlık kaplara ayrılmalı ve artan pigment atılmalıdır. FDA, uygulayıcı hijyen kurallarına uysa bile kontamine mürekkeplerden enfeksiyon gelişebildiğini belirtiyor; bu nedenle pigmentin kaynağı ve son kullanma tarihi de önemlidir. Microblading gibi kaş tekniklerinde de aynı kurallar geçerlidir.

Cilt bakımında en hassas adım sıkma aşamasıdır. Salonda cilt bakımının aşamalarını bilmek, hangi adımda neye bakacağınızı anlamanızı kolaylaştırır.

Çalışanlar el hijyenine ve eldivene nasıl dikkat etmeli?

Uygulayıcı her müşteriden önce ellerini yıkamalı ya da alkol bazlı el antiseptiği kullanmalı ve yeni eldiven giymelidir. CDC, eldivenin el hijyeninin yerine geçmediğini ve eldiven çıkarıldıktan sonra da ellerin temizlenmesi gerektiğini vurgular.

Eller gözle görülür biçimde kirliyse antiseptik yerine su ve sabun kullanılmalıdır. Eldivenle telefona, kapı koluna ya da kasaya dokunup işleme devam etmek, eldivenin sağladığı korumayı ortadan kaldırır.

Türkiye'de berber, kuaför, masaj ve güzellik salonlarında çalışanların hijyen eğitimi alması zorunludur. Sağlık Bakanlığı'na göre bu eğitimin sonunda Millî Eğitim Bakanlığı sistemi üzerinden kurs bitirme belgesi verilir.

Hangi durumlar kırmızı bayrak sayılmalı?

Aşağıdakilerden birini görürseniz işlem başlamadan sorun; net yanıt alamazsanız salondan ayrılmanız yerinde olur.

• Metal aletlerin poşetsiz, tezgâhta açıkta ya da yalnızca UV dolabında bekletilmesi
• İğne, lanset veya jiletin yeni ambalajından önünüzde çıkarılmaması
• Törpü ve parlatma bloğunun önceki müşteriden kalmış görünmesi
• Aynı spatulanın ağda kabına tekrar daldırılması
• Pedikür küvetinde kalıntı görülmesi ya da küvetin müşteriler arasında temizlenmemesi
• Kullanılmış havlu, örtü veya yatak kâğıdının değiştirilmemesi
• Hijyen sorularına yöntem belirtmeyen, geçiştiren yanıtlar verilmesi

Salonda hangi soruları sorabilirsiniz?

Hijyenle ilgili soru sormak kabalık değil, bilinçli müşteriliktir; iyi bir salon bu sorulara net yanıt verir.

1. Metal aletleri nasıl sterilize ediyorsunuz, otoklavınızı nasıl test ediyorsunuz?
2. Bu işlemde hangi malzemeler tek kullanımlık?
3. Pedikür küvetini ve lazer başlığını müşteriler arasında nasıl temizliyorsunuz?
4. Dezenfektanı hangi seyreltme oranı ve temas süresiyle kullanıyorsunuz?
5. Çalışanlarınızın hijyen eğitimi belgesi var mı?
6. İşlem sonrası kızarıklık veya iltihap olursa ne yapmalıyım?

Hijyen, salon seçiminde bakmanız gereken kriterlerden yalnızca biridir. Diğerleri için güzellik salonu seçerken dikkat edilmesi gerekenler yazımıza, tüm planlama adımları için İzmir güzellik rehberi sayfamıza göz atın.

İşlem sonrası hangi belirtiler enfeksiyona işaret edebilir?

İşlemden sonraki günlerde azalmak yerine artan kızarıklık, şişlik, sıcaklık, ağrı, iltihaplı akıntı veya ateş enfeksiyon belirtisi olabilir; bu durumda beklemeden hekime başvurun.

Açık yara, aktif enfeksiyon veya uçuk varken deriyi etkileyen işlemler ertelenmelidir. Gebelik, diyabet ya da bağışıklığı baskılayan ilaç kullanımı gibi durumlarda da işlemden önce hekiminize danışın.